Συνεντεύξεις λογοτεχνών από το παρελθόν: «Χόρχε Λουίς Μπόρχες»

Συνέντευξη με τον Χόρχε Λουίς Μπόρχες, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Saturday Review στο τεύχος Μαρτίου – Απριλίου του 1983, έρχεται ξανά στο φως και δημοσιεύεται στο ένθετο για το βιβλίο «Los Angeles Review of Books» της εφημερίδας Los Angeles Times στις 23 Αυγούστου 2021.

Πιστεύετε στην έμπνευση; Ναι. Νομίζω ότι, τουλάχιστον στην περίπτωσή μου, όλα ξεκινούν με έμπνευση. Με κάτι… Το λέμε Άγιο Πνεύμα ή μούσα ή μεγάλη μνήμη

Βιογραφία: Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), (1899-1986)

 Ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες (1899-1986) γεννήθηκε στο Μπουένος Άιρες της Αργεντινής. Ήταν απόγονος αγωνιστών για τη χειραφέτηση της Αργεντινής, ενώ ο πατέρας του ήταν δικηγόρος και καθηγητής ψυχολογίας σε ξενόγλωσση παιδαγωγική σχολή. Από παιδί ακόμα ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες ήταν δίγλωσσος, αφού παράλληλα με τα ισπανικά, η αγγλόφωνη γιαγιά του του μάθαινε να μιλά και να γράφει την αγγλική γλώσσα. Ο μικρός δήλωσε στον πατέρα του ότι ήθελε να γίνει συγγραφέας και σε ηλικά επτά χρόνων σύνταξε στα ελληνικά μια σύνοψη της ελληνικής μυθολογίας. Οκτώ χρονών γράφει

Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), «Είναι τα ποτάμια»

Είμαστε ο χρόνος. Εκείνη είμαστε η περίφημη
παραβολή του Σκοτεινού Ηράκλειτου.
Είμαστε το νερό, όχι το σκληρό διαμάντι,
αυτό που χάνεται, όχι αυτό που μένει.
Είμαστε το ποτάμι κι ο Έλληνας εκείνος
που κοιτάζεται στο ποτάμι. Η αντανάκλασή του
αλλάζει στο νερό του εναλλασσόμενου καθρέφτη
στο κρύσταλλο που αλλάζει σαν τη φωτιά.

Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), «Πίσω όψη»

Να ξυπνάς κάποιον που κοιμάται
είναι μια πράξη καθημερινή, κοινή
που θα μπορούσε όμως να μας συνταράξει.
Να ξυπνάς κάποιον που κοιμάται
είναι σα να επιβάλλεις στον άλλο

Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), «Blind Pew»

Μακριά απ’ τη θάλασσα, της μάχης τη μανία
ό,τι η αγάπη έχασε το ξεπληρώνει
ο τυφλός πειρατής πεινά, κρυώνει
και διασχίζει χωματόδρομους στη Βρετανία.

Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), «Είμαι»

Είμαι αυτός που ξέρει πως άδικα παλεύει
σαν κι εκείνον που κοιτάζει μάταια
μέσα στον σιωπηλό, κρυστάλλινο καθρέφτη
κι ακολουθεί την αντανάκλαση ή το σώμα (το ίδιο κάνει)
του ομοίου του.

Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), «Το Σκάκι»

Ασθενικός βασιλιάς, λοξός αξιωματικός, φρενιασμένη
βασίλισσα, πύργος ευθύς, πολυμήχανος στρατιώτης
απάνω στην ασπρόμαυρη πορεία
ψάχνει ο ένας τον άλλο και συγκρούονται σ’ επίμονη μάχη.

Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), «Ηράκλειτος»

 Το δεύτερο μισοσκόταδο.
Η νύχτα που βαθαίνει μες στον ύπνο
Η κάθαρση κι η λησμονιά.
Το πρώτο μισοσκόταδο.
Το πρωινό που ήταν αυγή.

Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), «Εγκώμιο της σκιάς»

Τα γερατειά ( όπως τ' αποκαλούν οι άλλοι)
μπορεί και να' ναι η εποχή της ευτυχίας μας.
Το ζώο έχει πια πεθάνει ή πεθαίνει όπου να'ναι.
Απομένει μονάχα ο άνθρωπος κι η ψυχή του.
Ζω ανάμεσα σε θολερές και διάφανες μορφές

Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), «Τα κυκλικά ερείπια»

Kανένας δεν τον είδε όταν ξεμπάρκαρε μέσα στην κατασκότεινη νύχτα, κανένας δεν είδε το καλαμένιο κανό να χώνεται στην ιερή λάσπη, μα, λίγες μέρες αργότερα, όλοι ήξεραν ότι ο σιωπηλός άνθρωπος ερχόταν από το νοτιά κι ότι πατρίδα του ήταν ένα από τ’ αμέτρητα χωριά που βρίσκονται προς τις πηγές του ποταμού, στην απότομη πλαγιά

Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), «Ο νότος»

Από έναν απ’ τους εξώστες σου
έχοντας δει τα αρχέγονα άστρα,
από τον πάγκο της σκιάς
δει

Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), «Βροχή»

Το πρόσωπο της μέρας χαρακώνει
η αργυρή λεπίδα της βροχής
κι όμως η λάμψη αυτή που με κυκλώνει
είναι η βροχή μιας άλλης εποχής

Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), «Η ευτυχία»

Εκείνος που αγκαλιάζει μια γυναίκα είν’ ο Αδάμ. Η γυναίκα η Εύα.

Όλα γίνονται για πρώτη φορά.

Είδα κάτι λευκό στον ουρανό. Μου ‘παν πως είναι το φεγγάρι, μα τι μπορώ να κάνω 

εγώ με μια λεξούλα και με μια μυθολογία.

Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), «Οι δρόμοι»

Οι δρόμοι του Μπουένος Αϊρες
είναι να η ψυχή μου.
Όχι οι αδηφάγοι δρόμοι,
οι αγχωτικοί
του πλήθους και της βιασύνης,

Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), «Ο αυτόχειρας»

Δε θα μείνει στη νύχτα ούτ’ έν’ αστέρι.

Δε θα μείνει η νύχτα.

Θα πεθάνω και μαζί μου όλο

τ’ ανυπόφορο σύμπαν.

Θα σβήσω τις πυραμίδες, τα μετάλλια,

Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), «Ελληνική μουσική»

Όσο διαρκεί αυτή η μουσική,
θα είμαστε άξιοι του έρωτα της Ελένης της Τροίας.
Όσο διαρκεί αυτή η μουσική,
θα είμαστε άξιοι να έχουμε πεθάνει στα Άρβηλα.
Όσο διαρκεί αυτή η μουσική,

Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), «Δυστυχισμένοι όσοι θρηνούν»

Δυστυχισμένοι όσοι θρηνούν, γιατί πια απόχτησαν τη θλιβερή συνήθεια του θρήνου.

Μακάριοι όσοι ξέρουν πως ο πόνος δεν είναι στεφάνι δόξας.

Δεν αρκεί νά ’σαι ο έσχατος για νά ’σαι κάποια μέρα ο πρώτος.

Ευτυχισμένος όποιος δεν επιμένει πως έχει δίκιο, γιατί κανείς δεν έχει, ή έχουν όλοι.

Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), «Μαθαίνεις»

Μετά από λίγο μαθαίνεις

την ανεπαίσθητη διαφορά

ανάμεσα στο να κρατάς το χέρι

και να αλυσοδένεις μια ψυχή.