Γιάννης Ρίτσος, «Το τραγούδι της αδελφής μου»

Το 1937, στην ηλικία των 28 ετών, ο Γιάννης Ρίτσος συγκλονισμένος από την ψυχική ασθένεια της αδελφής του Λούλας, που οδηγείται στο Δημόσιο Ψυχιατρείο στο Δαφνί, γράφει «Το τραγούδι της αδελφής μου». Ο Κωστής Παλαμάς με αφορμή αυτό το ποίημα είχε πει για τον Ρίτσο: «Παραμερίζουμε, ποιητή, για να περάσεις»

 

Στην αδελφή μου ΛΟΥΛΑ
Στους τρικυμισμένους καθρέπτες
Των λυγμών

Θραύεται το ήρεμο πρόσωπο

Γιάννης Ρίτσος, «Έχεις ακόμα να κλάψεις πολύ»

Τώρα το δέντρο σε κοιτάει κατάματα μέσα απ’ τα φύλλα του,

η ρίζα σου δείχνει όλο το δρόμο της,

εσύ κοιτάς κατάματα τον κόσμο δεν έχεις τίποτα να κρύψεις.

Τα χέρια σου είναι καθαρά, πλυμένα με το χοντρό σαπούνι του ήλιου,

τα χέρια σου τ’ αφήνεις στο συντροφικό τραπέζι ξέσκεπα,

Γιάννης Ρίτσος, «Μόνωση»

Θε μου, πού πήγαν οι άνθρωποι; Πού πήγε η ευωδία
του νεανικού μου δέρματος κ’ η θέρμη των ήλιων;
Φθίνω στο σπίτι των σκιών και λιώνω τη καρδιά,
μια χρυσαλλίδα, στις χλωμές σελίδες των βιβλίων.

Γιάννης Ρίτσος, «Όνειρο καλοκαιρινού μεσημεριού»

Ανεβήκαμε στα   φτερά   των   χελιδονιών   για   να   κόψουμε λουλούδια από τον ουρανό. Δεν έχει ο αγέρας του καλοκαιριού κανένα μυστικό για μας που περπατάμε ξυπόλυτοι στα χόρτα και μιλάμε στα τζιτζίκια τη γλώσσα του ήλιου. Η φωτιά κάηκε ολόκληρη και γίνηκε πάλι φωτιά. Φτιάχνουμε λουλουδένια δαχτυλίδια κι αρραβωνιαζόμαστε με τα δέντρα, με τον αέρα,

Γιάννης Ρίτσος, «Γράμματα για το μέτωπο» (αποσπάσματα)

1
Μάνα, τὸν ἥλιο ἐδῶ σκεπάζουν ἴσκιοι
κι ἀναπαμὸ ποτὲ ἡ καρδιὰ δὲ βρίσκει ἕνα:
οἱ αὐγὲς κ᾿ οἱ νύχτες μας γυρνοῦν φρικτὲς
πεντάλφες γράφουν στὸ σκοτάδι σήματα,

Γιάννης Ρίτσος, «Η Κυρά των Αμπελιών»

Το έργο «Η Kυρά των αμπελιών» γράφτηκε από τον Γιάννη Ρίτσο μετά την κατοχή στα χρόνια 1945 -1947 και δημοσιεύθηκε το 1954 στην συλλογή Αγρύπνια. Ενα έργο που όπως γράφει ο Gerard Pierrat στην εισαγωγή στη γαλλική μετάφραση των ποιημάτων του Ρίτσου με τον τίτλο ”Avant L’Homme” αποτελεί «…μια από τις κυρίες μορφές του Ρίτσου αυτήν όπου η πιο προσωπική τέχνη, αποκαλύπτει τη μνήμη ενός ολόκληρου λαού».

I

Γιάννης Ρίτσος, «Φεύγοντας απ᾿ τη Μονοβασιά»

Πανάρχαιες ἐλιές, κούφιοι κορμοὶ συστραμμένοι·
τὸ δύστυχο σταχτί· τὸ καπνισμένοι κίτρινο·
ἴσκιοι τῶν σύννεφων στοὺς ἀπέναντι λόφους.
Ἔρχεται ὑπάκουο τὸ μακρινό, σὲ κοιτάει ἀπ᾿ τὸ πλάι·

Γιάννης Ρίτσος, «Θα σημάνουν οι καμπάνες»

Με τόσα φύλλα σού γνέφει ο ήλιος καλημέρα,
με τόσα φλάμπουρα λάμπει, λάμπει ο ουρανός
και τούτοι μες στα σίδερα και κείνοι μες στο χώμα.

Σώπα, όπου νάναι θα σημάνουν οι καμπάνες.

Γιάννης Ρίτσος, «Σάρκινος λόγος» (11)

Θέλω να περιγράψω το σώμα σου.
Το σώμα σου είναι απέραντο.
Το σώμα σου είναι ένα λεπτό ροδοπέταλο σ' ένα ποτήρι καθαρό νερό.
Το σώμα σου ένα άγριο δάσος με σαράντα μαύρους ξυλοκόπους.

Γιάννης Ρίτσος, «Ο λύχνος των φτωχών και ταπεινών»

  Στην αδελφή μου ΝΙΝΑ

III
Μόλις έπαψε το σούρουπο η βροχή
βγήκες αργά στον έρημο κάμπο
κοίταξες τον πλυμένο ουρανό

Γιάννης Ρίτσος, «Ιούνιος μήνας»

Είχαν αρχίσει οι ζέστες – Ιούνιος μήνας –
άλλαζες κάθε τόσο θέση στο κρεβάτι

ζητώντας το δροσερό μέρος στα σεντόνια,
μη βρίσκοντας δροσιά. Κι αυτή η ταυτόχρονη

Γιάννης Ρίτσος, «Αχ συννεφάκι»

Αχ συγνεφάκι από γυαλί και σήμαντρο από σύγνεφο
νταν νταν νταν στα κορφοβούνια οι αλιφασκιές
νταν νταν νταν οι αλιφασκιές κι οι πετροκότσυφοι

Μπαίνουνε τα καράβια στη στεριά με 60 φλόκους όνειρα

Γιάννης Ρίτσος, «Μικρή σουΐτα σε κόκκινο μείζον»

Ι.
Πλῆθος λεμόνια
ἐπάνω στὸ τραπέζι
στὶς καρέκλες
στὸ κρεβάτι

Γιάννης Ρίτσος, «Το τελευταίο καλοκαίρι»

Αποχαιρετιστήρια χρώματα των δειλινών.
Καιρός να ετοιμάσεις
τις τρεις βαλίτσες — τα βιβλία, τα χαρτιά, τα πουκάμισα —
και μην ξεχάσεις εκείνο το ρόδινο φόρεμα που τόσο σου πήγαινε
παρ’ ότι το χειμώνα δε θα το φορέσεις. Εγώ,

Γιάννης Ρίτσος, «Ξύπνησες κοριτσάκι;»

Ξύπνησες, κοριτσάκι;
Ξύπνησε ο ήλιος.

Mπήκαν μπροστά τα μοτεράκια
των χρυσών σπόρων.

Γιάννης Ρίτσος, «Βρες χρόνο..»

Βρες χρόνο για δουλειά -αυτό είναι το τίμημα της επιτυχίας.
Βρες χρόνο για σκέψη -αυτό είναι η πηγή της δύναμης.
Βρες χρόνο για παιχνίδι -αυτό είναι το μυστικό της αιώνιας νιότης.
Βρες χρόνο για διάβασμα -αυτό είναι το θεμέλιο της γνώσης.

Γιάννης Ρίτσος, «Φεγγάρι»

Δεν είναι τίποτα κοιμήσου
Μεθαύριο θα σου φέρω μια βρύση στα χέρια μου
Θα σου φέρω ένα ποτάμι μεθαύριο
Κοιμήσου

Γιάννης Ρίτσος, «Ο Λαός»

Τούτος ο λαός, αφέντη μου, δεν ξέρει πολλά λόγια,
σωπαίνει, ακούει, κι όσα του λες τα δένει κομπολόγια.
Και κάποιο βράδυ - πες σαν χτες - υψώνει το κεφάλι
κι αστράφτουνε τα μάτια του κι αστράφτει ο νους του πάλι.
Κι όπως περνάν κι όπως βροντάν, μαδάει ο αγέρας ρόδα

Γιάννης Ρίτσος, «Τρύγος»

Ἄσπρα σπίτια, κάτασπρα,
τὰ βερικοκιὰ τὰ κεραμίδια,
γαλανὰ παραθυρόφυλλα,
τ᾿ ἄλογα τὰ κανελιὰ μὲς στὸν αὐλόγυρο,
τ᾿ ἄσπρα μὲς στὸ πράσινο,

Γιάννης Ρίτσος, «Ονειρο καλοκαιρινού μεσημεριού» (αποσπάσματα)

Χριστέ μου
γιατί φόρεσες αυτό το μακρύ πένθιμο φουστάνι
κι αυτά τ΄ αγκάθια στο κεφάλι σου;
Χάθηκαν τα λουλούδια;
'Η τάχατε αν φορούσες παπαρούνες